A+ A A-

Kurdistan Press Hakkında

KURDISTAN PRESS

26 Yıl sonra Kurdistan Press gazetesinin dijital arşivini okuyuculara ve araştırmacılara sunarken, gazete hakkında kısa bir bilgilendirme yapmak gerek.

Kurdistan Press 1986 yılının Eylül ayında 15 günlük Kürtçe-Türkçe bir gazete olarak yayın hayatına başladı. 1992 yılı Eylül ayında ekonomik ve redaksiyonel problemlerden dolayı yayınına son vermek zorunda kaldı.

İsveç’in başkenti Stockholm’de yayınlanan gazete Avrupa ülkeleri başta olmak üzere, Kurdistan’ın dört parçasına Türkiye, Irak, Suriye ve İran’a ulaşmaya çalıştı. ABD, Kanada, Avustralya gibi ülkelerde abonelerin adresine gönderilen Kurdistan Press’in zamanla Güney Afrika’dan Şili’ye, Israil’den, Rusya ve Ermenistan’a kadar bir okuyucu çevresi oluştu.

Almanya, Hollanda gibi bazı ülkelerde genel dağıtımcılar vasıtasıyla bayilerde satılan gazetenin büyük bir bölümü posta yoluyla abonelerinin adresine gönderiliyordu.  

Kurdistan Press gazetesiyle birlikte kurulan Ajansa Nuçeya Kurd (Kürt Haber Ajansı) ANK ve KP yaptığı haberlerle Avrupa ve Ortadoğu’da birçok basın ve yayın kuruluşunun haberlerini kullandığı güvenilir bir kaynak haline geldi. 

Kurdistan Press hangi koşullarda yayın yaptı

İlk dönem 15 günde bir 16 sayfa olarak A3 ebadında yayınlanan gazete,  41. sayıdan itibaren haftalık yayın yapmaya başladı ve sayfa adedi 12'ye düştü.  74.  sayıdan sonra 15 günlük yayına geçen gazete, tekrar sayfa adedini 16’ya çıkardı. Bazı sayılar ise 20 ila 24 sayfa olarak yayınlandı. Maddi sorunlardan dolayı son iki yıl yayın süresinde önemli aksamalar yaşadı. 

İlk dönem 15 000 civarında basılan gazete, uzun bir dönem 10 000 civarında, son dönemlerde ise 3 000 civarında basıldı.

Kurdistan Press,  12 Eylül militarist sömürgeci rejiminin baskılarının halen devam ettiği, Saddam diktatörlüğünün kitlesel kırımlar, Humeyni rejiminin Kurdistan’a topyekün seferler düzenlediği, Suriye Baas diktatörlüğünün hakim olduğu bir dönemde yayınlandı. 

Çok dar imkanlarla, az sayıda bir kadronun emeği ve fedakarlığı,  dostlarının destekleriyle sürgünde yayın hayatına atılan Kurdistan Press’in kuruluşu, redaksiyonel ve mali durumu hakkında gelecek nesilleri bilgilendirmek, yaşananların kavranabilmesi ve Kürt basın geleneğinin oluşması bakımından önem arz etmektedir.

Kurdistan Press, Rızgari hareketi tarafından bir kitle gazetesi olarak planlandı. Şef Redaktörlüğünü Orhan Kotan’ın yürüttüğü gazetenin kuruluşunda Abit Gürses, Ceyhun Arslan, Müfit Kotan ve Şefik Dündar yer aldılar. O zamanki anlayış gereği, isimler deşifre olmasın, ileride Türkiye’de faaliyet yürütüleceği düşüncesi ile sadece  Orhan Kotan kendi imzasıyla yazı yazarken, Abit Gürses, Ceyhun Arslan, Müfit Kotan ve Şefik Dündar ve bazı diğer arkadaşlar yazdıkları yazıları, yaptıkları haber ve röportajları ve üstlendikleri görevleri ANK mahreçli veya başka isimler altında sürdürdüler. 

Kurdistan Press’in mutfağında, mali kaynak bulmaktan, haber, röportaj, dizgi ve sayfa yapmaya kadar bütün yük Orhan Kotan, Abit Gürses, Ceyhun Arslan ve Mufit Kotan’ın omuzlarında idi. Daha sonraki yıllarda burada isimlerinin anılmasını istemeyen bazı arkadaşlar ile Berçem Tekeş de önemli katkılarda bulundular.

Sadece Orhan Kotan, Kurdistan Kültür Merkezi çalışanı olarak  maaş yardımı alıyor, adı geçen diğer arkadaşlar hem geçimlerini temin ediyor, hem de Kurdistan Press’te geceli gündüzlü çalışıyorlardı. Bu arada Orhan Kotan’ın böbreklerinden rahatsız olduğunu  ve diyalize devam ettiğini, bunun yanında  daha başka ciddi  hastalıklarla da cebelleştiğini belirtmek gerek….  

Kurdistan Press yayın hayatına başlamadan önce, Kurdistan’ın dört parçasında faal olan hemen hemen bütün politik örgütleri bilgilendirip, kendilerine ait haberlere ve yazarlarının makalelerine yer vereceğini belirterek destek talep etti. Aynı şekilde Avrupa’da faaliyet gösteren bütün Kürt dernek, federasyon vb. örgütleri bilgilendirip, kendilerine ait haberlere ve aktivitelere yer vereceğini yazılı olarak iletti. Öte yandan çok farklı eğilimlerden 100 civarında Kürt ve Türk yazar, gazeteci ve aydınına doğrudan yazılı olarak başvurup desteklerini istedi.

Söz konusu çağrıya bazı yazarlar ve aydınlar cevap verme gereği duymazken, önemli sayıda bir aydın, yazar ve gazeteci grubu olumlu cevap vererek, hiçbir maddi karşılık beklemeden Kurdistan Press’te yazmaya başladılar.

Değerli katkılarını Kurdistan Press’ten esirgemeyen yazar ve aydınları yıllar sonra anarken, bu isimler içinde şimdi aramızda olmayan Nureddin Zaza, Elizabeth  Schmidt (Lissy ), Orhan Kotan, Mahmud Baksi, Mehmed Uzun, Mihemed Bekir ve Kemal  Işık’ı (Torî) rahmet ve saygı ile yad ediyoruz…

Kurdistan Press’in yazar ve gazeteci kadrosu

N. Bora (Orhana Kotan), A.Fevzi (Abit Gurses), Çetin Çeko (Ceyhun Arslan), B. Serdar (Müfit Kotan), Şefik Dündar, Felekeddin Kakayi, Derwéş M. Ferho, Yorgo Baca, Nihat Behram, Kirve Kalender, Têmurê Xelil Muradov, Pervin Cemil, Békes, Arif Özserin, Şerafettin Kaya, Şahinê Bekirê Surekli, Celal Aydın, Faxredin Gerdi, Ruşen Arslan, Bareş Battê, Ali Bucak, M. Selim Fırat, A. Dikili, Lokman Polat, Ali Kılıç, Fırat Ceweri, Brindar, Mahmud Lewendi, Şoreş Zirek, Hesenê Metê, İlhami Can, Şerefxan Ciziri, Xorto (Paşa Uzun), Bavê Nazê, Dr. Fendi (Dr. Cuwan Heqqi) A. Tigris (Ahmet Meki), Uso, Kazım Baba, Battal Battê, M. Ali Kut, Şipalê Xecê, Taner Akçam, Doğan Özgüden, Malmisanij (M. Tayfun), Omer Şeyhmus, Salah Cumhur ve ara sıra yazan isimlerini Kurdistan Press sayfalarında görebileceginiz şahıslardan oluşmaktaydı. Kurdistan Press sayfaları karıştırıldığında, yazarların bir kısmı periyodik olarak yazarken, bir kısmının da bazen yazdıkları görülebilir. Ayrıca yukarıda adı geçen yazarların bir kısmı sadece makaleleri ile değil, yaptıkları haber ve röportajları ile de Kurdistan Press’e önemli katkılarda bulundular…

Yukarıda isimleri geçen yazar ve gazetecilerin dışında, gönüllü muhabir olarak Kurdistan Press’i haber, yazı, röportaj ve fotograflarıyla destekleyenler ve dağıtımına katkıda bulunanlar ise, burada isimlerini anmamızda sakınca olan o günkü Türk basınında muhabir ve gazeteci olarak çalışan arkadaşların yanında,  Ergül Kıyak, Ismail Göldaş, Günay Aslan, Cahit Mervan, Cemal Batu, Ekrem Rojhat, Ali Rıza Sever, Ali Saltık, Mevlüt Ölbeg, İbrahim Şafak, Ali Şafak, Halil Kara, Şerefnaz Kaya, Rahmi Dersımi, Mahir Taha, Roni Alasor, Dersimli Ahmet, Ahmet Uzun, Şiyar Farqini, Fatma Karahan, Melle Mihemed, Şeymus Merge, Yekiti Gulbaran,  Mahmut Koçgiri, Ayhan Evci, Hacı İnekci, Abdullah Irmak, Serhat Bapir, Beşir Botani, Emine Evci, Bekir Uçar’ın isimlerini anmak gerekir. 

Ayrıca Kürtçenin Sorani lehçesinden Arap harflerinden Kurmanciye çeviriler yapan Abdulvahap Mirza, Kürtçe-Türkçe çeviriler yapan Ahmet Meki, Hemê (Sıtkı Çelik) , Brindar, Bavê Barzan ile, ANK ve Kurdistan Press haberlerini İngilizceye çeviren Erol Taymaz ve eşini anmadan geçemeyiz.    

Kurdistan Press’in Ekonomisi ve Yayına Hazırlık

Kurdistan Press Kurulduğu günden, kapandığı güne kadar hep ekonomik sorunlarla cebelleşti. Kurdistan Press’in kuruluş sermayesi 110 000 SEK civarında bir paraydı. Bunun 25-30 bin kronu, Şefik Dündar, Müfit Kotan, Ceyhun Arslan ve Abit Gürses’in bir turizm acentasının bürosu ile bir sinemayı temizleyerek biriktirdikleri paradan, 37 500 kronu yukarıda adı geçen arkadaşların yönetiminde olan Kurdistan Kültür Derneği için alınan yardımdan, geri kalan bölümü ise Mehtap Kotan, Erdal Şenel ve Ekrem Rojhat’ın kendi isimlerine bankalardan aldıkları borçlardan oluşmaktaydı. 

O günün koşullarında en ileri teknoloji ürünü olan 600-700 bin İsveç Kronu değerinde makineler leasing usulüyle alındı. 5 odalı bir büro kiralandı ve Kurdistan Press’in sahibi olarak Gilala AB şirketi kurularak işe başlandı. Kurdistan Press’in mali sorumluluğunu Orhan Kotan üstlendi.

İran, Irak ve Suriye’de faaliyet sürdüren örgütlere Kurdistan Press ve ANK projesi hakkında bilgi verip destek ve ilişki kurmak amacıyla Abit Gürses ve Şefik Dündar bu ülkelere gittiler. Ayrıca Abit Gürses Irak KDP peşmergeleri ile birlikte Güney Kürdistan’ın kurtarılmış bölgelerine girerek, bu alanlardaki peşmerge faaliyetleri ile sivil yaşam üzerine çok sayıda haber, röportaj yaparak, çektiği fotoğraflarla dünya ve Kürt kamuoyunun bu kurtarılmış alanlarla ilgili bilgilenmesi sağlandı…

Kısacası Kurdistan Press ve ANK faaliyete başlamadan önce yaklaşık 5-6 aylık bir ön hazırlık yapıldı… Bu hazırlık döneminde bir arşiv hazırlandı. Orhan Kotan, Ceyhun Arslan ve Müfit Kotan yeni alınmış olan araç ve gereçleri kullanmayı öğrendiler. 

Bütün bu hazırlıklardan sonra, Kurdistan Press’in ilk deneme sayısı 12 Eylül 1986 tarihinde Stockholm ili, Sundbyberg belediyesi, Hallonbergen semtinin Örsvengen 6 C adresinde yayına başladı. Gazete kapanıncaya kadar da aynı adreste faaliyet sürdürdü.

Kurdistan Press satışlarından elde edilen gelir bırakalım gazeteyi finanse etmeye, giderlerin % 20’sini bile karşılamaya yetmiyordu. Rızgar’nin ekonomik desteği olmakla birlikte tek başına gazeteyi finanse etme gücü yoktu. İsveç’te benzer yayınların yardım aldığı Kulturrådet adlı kurumun yardımları dışında, Batı Almanya’da faaliyet gösteren bir vakıftan 250-300 bin DM yardım temin edildi. Ayrıca Avrupa ülkelerinde yaşayan bazı Kürt işadamlarından 200 bin DM üzerinde bağış alındı.  Gazetenin ekonomik sorunlarını aşmak için Londra’da bir kokteyl, Berlin ve Stockholm’de Kurdistan Press’le dayanışma geceleri yapıldı. Bu faaliyetlerden de 200 bin krona yakın bir yardım toplandı. Dayanışma gecelerine hiçbir maddi beklentisi olmadan katılan değerli Kürt sanatçıları ve Kurdistan Press dostları sayın Gulistan Perwer, Şirin, Baran, Nizamettin Arıç, Ciwan Haco, Nasır Rizazi ve Şivan Perwer’i burada anmamız gerek.

Ayrıca bazı şahıslar büyük meblağlara varmayan bağışlarda bulundular... Kurdistan Press’in araç gereçlerinin aylık ödemeleri, kira gideri, matbaa gideri gibi önemli ana kalemlerin aylık bedeli yaklaşık 60-70 bin kron civarında bir yekun tutmakta idi. Hiçbir zaman Kurdistan Press bu düzeyde bir gelire kavuşamadı. Reklam almak mümkün olmadı. Reklam almak için başvurulan bazı uluslararası markalar, biz reklamlarımızı Türkçe, Arapça, Farsça zaten yapıyoruz diyerek Kürtçe reklam vermeye yanaşmadılar bile.

“Basın yardımı” denilen ve İsveç’te yayınlanan bütün gazetelerin aldığı yardımı hak edebilmek için İsveç’te 2 000 aboneye varmak gerekiyordu, bütün çabalarımıza rağmen bu rakamın çok az altında bir sayıda kalındı ve “basın yardımı” alınamadı.

Kurdistan Press’in ekonomik sorunlarını çözmek için gösterilen çabalara destek olan herkesi, başta Batı Almanya’da faaliyet gösteren vakfı, bir Kürt işadamını ve Rızgari hareketini anarken,  özellikle Yaşar Oğuz, Bilkays Erikli, İbrahim Güçlü ve Mahmut Baksi’nin desteklerini de belirtmek gerekir. Yukarıda belirttiğimiz gibi, Kurdistan Press faaliyetleri hemen hemen yüzde yüz oranında gönüllülük ve fedakarlık temelinde sürdürüldü. Bu çok önemli olmakla beraber yeterli değildi. Basın yayın parayla oluyordu, o da bizde yoktu. 

Gazete kapanmadan önce, İsveç’te yaşayan bazı Kürt şahsiyetlerinin katılımı ile şirketleşme amacıyla yapılan toplantılarda yeterli miktarda sermaye toplanamayacağı anlaşılınca, bu adımdan da vazgeçildi.

Maddi sıkıntılarla boğuşan Kurdistan Press’in 93. Sayısı son sayısı oldu. 

Ayrıca gazete kapanmadan kısa bir süre önce, Kurdistan Press’in yayınını İstanbul veya Diyarbekir’de sürdürmek yönünde ciddi bir niyet vardı. Rızgari hareketi ile bağı kalmayan Orhan Kotan, Abit Gürses ve Ceyhun Arslan arasında bu konu bütün detaylarına kadar konuşulmuştu.

Ne yazık ki belli bir noktadan (İsveç yardım kuruluşu SIDA yardımı onaylandıktan) sonra rahmetli Orhan Kotan,  Mahmut Baksi ile farklı birtakım ilişkiler içine girerek, Kurdistan Press adına alınan SIDA yardımı ile ilgili bazı talihsiz olaylar yaşadılar.  Zaten gazete kapanmış ve Kurdistan Press adına hiç bir kimsenin tasarrufta bulunma hakkı kalmamıştı.

Kurdistan Press yayın hayatına son verdiğinde, arşivi ve araç gereçleri Orhan Kotan’a kaldı. Orhan Kotan bu araç ve gereçleri İstanbul’da altı sayı çıkardığı ve "Kürt kimlikli özgür yurttaş" tezini işlediği Realite gazetesinde kullanmak için Türkiye’ye götürdü.   

Kurdistan Press ve ANK’nın yayın politikası

Kurdistan Press’in nasıl kurulduğu, hangi koşullarda yayın yaptığı, mali durumu, gazeteci ve yazar kadrosu hakkında bu kısa bilgileri verdikten sonra, içeriği ile ilgili fazla bir yorum veya açıklama yapmadan bazı önemli noktaları vurgulayarak, takdiri okuyuculara ve araştırmacılara bırakmak gerek.

Kurdistan Press ve ANK samimi bir gayret içinde bütün Kürt örgütlerine ve faaliyetlerine karşı eşit bir mesafede durmaya çalıştı. Bu duruşun ne denli başarlı olup olmadığının takdiri okuyucu ve araştırmacılara aittir.

Kurdistan Press, TC, Irak, İran ve Suriye devletlerinin Kürdistan üzerinde sürdürdükleri sömürgeci militarist işgali, zulmü, asimilasyonu ve devlet terörünü teşhir etti.

Kürdistan kurtuluş hareketi kadrolarının, zındanlardaki militanlarının, peşmergenin gözü, kulağı ve sesi olmaya çalışarak, sürdürülen mücadeleyi Kürt ve dünya kamuoyuna duyurdu.

Kürdistan'ın kadim komşu halklarına yapılan soykırım ve katliamları teşhir ederek, Ermeni ve Süryani halklarının sesi olmaya çalıştı.

Kürdistan'da kadın sorununu tartıştı.

İlk defa politik bir gazetede düzenli olarak çocuk sayfasına (Jîr) ve spor haberlerine yer verildi.

Yok olma tehdidi altındaki dilimiz Kürtçe yayında ısrar ederek, Kürtçe (Kurmanci) gazetecilik ve habercilik dilinin gelişmesine hizmet etti.

Aynı şekilde Kürtçe yazan çizen bütün yazar ve sanatçılara ulaşarak, sanatsal ürünlerini ve faaliyetlerini kamuoyuna tanıtmaya çalıştı. Örneğin bu çalışmalardan bazıları Mehmed Uzun tarafından Kürt Edbiyat Antolojisi olarak kitaplaştırıldı.

Kürt ses sanatçıları, ressamlar ve tiyatrocularla yapılan söyleşilerle bu sanatçılar ve faaliyetleri kamuoyuna tanıtıldı.

Kürdistan tarihi ile ilgili çok yoğun bir yayın politikası izlendi. Makale ve belgeler dışında, Ruşen Bedirxan, Mina Xanım, İbrahim Ahmed, Hesen Hişyar, Hejar Mukriyani, Kerim Husami, Dr. Abdurrahman Kasımlo gibi şahsiyetlerle yapılan neviinde bir ilki temsil eden söyleşiler yayınlandı.

Kurdistan, İsveç ve dünya olaylarına ilişkin çok yönlü ve farklı makale analiz ve haberlere yer verildi.

‘’Kürt Dostları’’ diyebileceğimiz önemli İsveç’li ve Avrupalı siyasetçi ve aydınlarla Kürdistan sorunu üzerine önemli söyleşiler yapıldı.

Kürt diasporasının bütün faaliyetleri haberleştirilerek kamuoyuna iletilmeye çalışıldı.

Kurdistan Press ve ANK faaliyetleri TC devletini o kadar rahatsız edecek bir düzeye vardı ki, TC devletinin Sömürge Valisi Hayri Kozakçıoğlu o dönem Kürdistan’ı ziyaret eden İsveç parlamento heyetini (Maria Leisner, Ragnhild Pohanka ve diğerleri) Kurdistan Press ve Kürt kuruluşlarına yardım ettikleri için ‘ikaz etti’ ve TC devleti bu siyasetçilerin Kurdistan Press’e demeç verdikleri için Türkiye’ye girişlerini bile yasakladı.

Bize göre Kürt basın tarihinde önemli bir kilometre taşı olan Kurdistan Press ve Kürt Haber Ajansı (ANK)’nın farkı, söz konusu dönemdeki diğer Kürt basın yayın organları ile karşılaştırıldığında çok daha net görülebilir.

Gönüllülük ve fedakarlık temelinde ama profesyonel bir anlayışla yayın yapan Kurdistan Press ve ANK’ya emek veren herkese burada tekrar teşekkür ediyoruz. Günümüzün teknik imkanlarını kullanarak, Kurdistan Press’i artık kaybolmaktan kurtarmakla kalmayıp, yeni nesillerin ve araştırmacıların hizmetine sunmaktan çok mutluyuz. Bu vesile ile daha iyi ve kaliteli bir Kürt basını için kat edilmesi gereken çok uzun bir yolun başında olunduğunu da belirtmek isteriz.

Dijital arşivi oluştururken Kurdistan Press'in bazı eksik sayılarını tamamlamamıza yardımcı olan Stockholm Kürt Kütüphanesi Müdürü Newzat Hirorî ve Lütfü Baksi'ye teşekkür ederiz.

Umarız ki Kurdistan Press ve Kürt Haber Ajansı (ANK) hakkında 26 yıl sonra bu kısa sunuş yazısını yazarken, gazeteye ve ajansa emeği geçmiş olan herkesi de layıkıyla anmış olduk.

Varsa bir eksiğimiz veya fazlalığımız affola...

 2013-02-05 / Stockholm

 Abit Gürses      Ceyhun Arslan